Özgül Fobiler

Özgül fobi, sosyal fobi ve agorafobi dışında herhangi bir durum veya nesneye karşı duyulan mantıksız ve aşırı korku halidir.

Özgül fobinin tanı ölçütleri şöyledir.

1) Özgül bir nesne ya da durumla ilgili aşırı ve mantıksız bir korku olur.

2) Fobik uyaran her karşılaşmada anksiyete doğurur.

3) Kişi korkusunun anlamsız ve aşırı olduğunun farkındadır.

4) Fobik durumdan ya kaçılır ya da sıkıntı içinde katlanılır.

5) Fobik uyarım büyük duygusal sıkıntı sebebidir ve işlev kaybına yol açar.

Özgül fobiler, anksiyete bozukluklarının bir parçasıdır. Birçok hastada fobi yanında iç görü eksikliği de vardır.

Hayvan fobileri, yükseklik korkusu, kapalı yer korkusu, kan görme korkusu, yaralanma korkusu, gök gürültüsü, şimşek, yıldırım ve fırtına korkusu, karanlık korkusu, uçak korkusu en sık gözlenen özgül fobilerdir.

Fobik nesne veya durumla karşılaşıldığında aynı gerçek bir tehlike ve korku ile yüzleşildiğinde olduğu gibi kalp çarpıntısı, kalpte sıkışma, nefes darlığı, göğüste sıkışma, titreme, terleme, baş dönmesi, bayılma hissi, vücutta uyuşma ve karıncalaşma, idrara gitme isteği doğar. Bazen korkulan durumu düşünmek bile anksiyeteyi ortaya çıkarabilir. Birey korku beklentisi ile birçok durumdan kaçınma refleksi gösterebilir.

Özellikle kan, yaralanma ve hayvan fobilerinde yaygın olmak üzere fobik nesneye korku yanında güçlü bir iğrenme duygusu da eşlik eder. İğrenme yaşayan olguların geçmişlerinde koşullayıcı deneyim yaşanmış olma olasılığı yüksektir.

En etkili özgül fobi tedavi şekli ise davranışçı terapilerdir. Burada temel yaklaşım korkulan durum veya nesneyle kişiyi gerçek ortamda yüzleştirmek ve korku azalıp sönünceye kadar o ortamda bırakmaktır. Davranışçı terapiler veya grup terapisi şeklinde yapılabilir.

Özgül fobinin davranışçı tedavisinde korkulan durumun ayrıntılı bir analizi yapıldıktan sonra, korkulan durumla gitgide artan bir yüzleştirme sağlanır. Kaçınılan ya da korkulan durumla ne kadar uzun süre yüzleşme sağlanırsa iyileşme o kadar kuvvetli olmaktadır. İstekli ve uyumlu hastalarda birkaç seanslık tedavi yetebilir.